تمرین

تمرین

در موسیقی، تمرین یعنی اجرای جملاتی که فقط برای تقویت تکنیک نوازندگی (یعنی برای ایجاد توانایی در اجرای آهنگ‌ها) ساخته و پرداخته شده‌است. باید توجه داشت که بعضی از تمرین‌ها حالت آهنگین هم دارند، ولی معمولاً تمرین‌های موسیقایی فقط برای تقویت توان اجرایی موسیقی‌دانان و ایجاد  تمرکز در آنان ساخته می‌شود، نه برای اجرا مقابل شنوندگان. فارابی[۱] این‌گونه جملات تمرین را «رَواشین» نامیده است و موسیقی‌دانان امروزی آنها را به‌طور خلاصه «تمرین» می‌نامند.

تکرار در تمرین: ناگفته پیداست که اگر یک «تمرین» فقط یک‌بار نواخته شود، اثر مثبتی نخواهد داشت. بسیاری از اهل معنا نقل کرده‌اند که جملات رمزواری را با تسبیح هزار دانه در طول یک شب، هزار یا دو هزار بار تکرار کرده‌اند. تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل.

آخرین مطلبی که در این باره می‌توان گفت این است که مراحل پیشرفت در تمام زمینه‌ها، حتی در سلوک عرفانی عبارتند از: تمرین، تکرار، تلقین، شرطی شدن، عادت، طبیعت ثانوی. هریک از این مراحل را ذیلاً بررسی می‌کنیم.

مرحله‌ی اول «تمرین» است. خاصیت و اثر هر «تمرین» را پیام آن تمرین می‌نامند. بر اثر «تکرار»، این پیام به ذهن «تلقین» می‌شود، یعنی وارد ضمیر ناخودآگاه انسان می‌شود. نتیجه‌ى آن، «شرطی‌شدن» است، یعنی موسیقی‌دان می‌تواند به‌طور رفلکسی، یعنی بدون کوشش ذهنی و به‌راحتی آن جملات را اجرا کند.

مرحله‌ی بعدی، «عادت» است که از شرطی‌شدن قوی‌تر است. در این مرحله، موسیقی‌دان می‌تواند آهنگ‌ها و تکنیک‌ها را نه تنها به راحتی، بلکه مطلقاً بی‌اشتباه و خطا اجرا کند و چنانچه تمرین‌ها را ادامه دهد، به مرحله‌ی «طبیعت ثانوی» یا «ملکه‌ی فاضله» می‌رسد، یعنی جزو ویژگی‌های وجود ذهنی او می‌شود و از این را به خلاقیت و بدیهه‌پردازی بی‌محدودیت می‌رسد. در این مرحله، برای موسیقی‌دان ویژگی دیگری به وجود می‌آید و آن حرکات موزون است. منظور این است که ابتدا اندام‌های موسیقی‌دان و شنوندگان، هم‌آهنگ با کیفیت آهنگ‌هایی که اجرا می‌شود حرکات موزونی می‌کنند که این خود در ایجاد احساسات گوناگون تاثیر می‌گذارد. این مرحله، از حرکات ساده‌ی آونگ‌گونه‌ی اعضای بدن شروع می‌شود و به رقص و سماع می‌رسد. چنین سماعی، روحیه را شاد و پرانرژی می‌کند و تمامیت جسم انسان را همچون ارغنونی خوش نوا، یک‌پارچه به اهتزاز درمی‌آورد و از طریق پدیده‌ی شناخته‌شده‌ی «رزونانس[۲]»، اهتزازات روح را نیز سرعت و جلا می‌بخشد. بی‌جهت نیست که سماع و دست‌افشانی در تمام جلسات پرشور و حال سالک عرفانی رواج بسیار دارد.

قسمتی از معمای تکرار در موسیقی ایرانی

هشت گفتار درباره‌ی موسیقی جلد ۳

دکتر داریوش صفوت

[۱] ابونصر محمدبن محمد فارابی معروف به فارابی، (۲۶۰-۳۳۹ ه.ق.) از بزرگترین فیلسوفان ایرانی، شرقی سده‌ی سوم و چهارم هجری قمری است. اهمیت او بیشتر به علت شرح‌هایی است که بر آثار ارسطو نگاشته و به سبب همین مشروحات او را معلم ثانی خوانده‌اند و در مقام بعد از ارسطو قرار داده‌اند.

[۲] تشدید اهتزاز یک سیستم، به سبب اثر اهتزاز سیستمی دیگر با فرکانسی مشابه.

One thought on “تمرین

  1. yasdownload.ir می‌گه:

    سلام.وبسایتتون خیلی خوب و مفیده.به کارتون ادامه بدین

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *